ΑΡΘΡΑ

Ας σκεφτούμε λοξά μήπως καταλάβουμε καλλίτερα τα πράγματα;

Η κρίση ανέδειξε, μεταξύ άλλων, την ανομία ως χαρακτηριστικό στοιχείο της πολιτικής συμπεριφοράς ενός ιδιαίτερα μεγάλου μέρους του κοινωνικού σώματος. Την ανομία τη συναντάμε στη συμπεριφορά των συντεχνιακών ηγεσιών, στις ακραίες εκδηλώσεις των μαζικών συνάξεων, στη συμπεριφορά των Πρυτάνεων, αλλά και πολλών ακαδημαϊκών παρατάξεων, στα γιαουρτώματα και στην παρεμπόδιση της δημόσιας εκφοράς λόγου, στη φοροδιαφυγή και στις συντάξεις μαϊμού, στις εξεγέρσεις των τοπικών κοινωνιών…

Η κρίση ανέδειξε, μεταξύ άλλων, την ανομία ως χαρακτηριστικό στοιχείο της πολιτικής συμπεριφοράς ενός ιδιαίτερα μεγάλου μέρους του κοινωνικού σώματος. Την ανομία τη συναντάμε στη συμπεριφορά των συντεχνιακών ηγεσιών, στις ακραίες εκδηλώσεις των μαζικών συνάξεων, στη συμπεριφορά των Πρυτάνεων, αλλά και πολλών ακαδημαϊκών παρατάξεων, στα γιαουρτώματα και στην παρεμπόδιση της δημόσιας εκφοράς λόγου, στη φοροδιαφυγή και στις συντάξεις μαϊμού, στις εξεγέρσεις των τοπικών κοινωνιών ενάντια σε μέτρα εξυπηρέτησης δημόσιου συμφέροντος και σε άλλες, ων ουκ έστι αριθμός, εκφάνσεις της δημόσιας ζωής μας.

.

Ακόμη και η αναζήτηση της τελικής λύσης στο πρόβλημα της δημοσιονομικής κατάρρευσης, γίνεται με όρους ανομίας (διεθνούς τη φορά αυτή) από ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος, τόσο στα δεξιά, όσο και στα αριστερά. Γιατί, τι άλλο παρά παράβαση των κανόνων της διεθνούς νομιμότητας είναι η προβολή της πτώχευσης ως λύσης, ενώ ήδη έχουν δημιουργηθεί διεθνείς συνθήκες για την αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους με συμφωνημένες διαδικασίες, δηλαδή με έστω και νεοθεσμισμένη νομιμότητα; Εννοώ εδώ ότι τα εργαλεία που δημιούργησε για τη συντεταγμένη αντιμετώπιση της κρίσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η εφαρμογή των διαδικασιών του ΔΝΤ, αποτελούν ήδη ένα θεσμικό πλαίσιο που εντάσσεται στα κεκτημένα της Ευρωπαϊκής νομιμότητας. Ένα θεσμικό πλαίσιο που περιέχει και τους κανόνες συντεταγμένης διόρθωσής του, άρα αρκούντως ορθολογικό ως ρεαλιστικό εργαλείο ενάσκησης πολιτικής. Όταν υπάρχει ένα τέτοιο πλαίσιο και παρά ταύτα τοποθετείσαι έξω από αυτό, απλώς και μόνο επειδή θέλεις να αποφύγεις τον εκσυγχρονισμό και την ορθολογικοποίηση της δημόσιας διαχείρισης, τότε τι άλλο μπορείς να ονομάσεις αυτή τη δυστροπία, παρά επιλογή ανομίας; Εδώ φαίνεται πια καθαρά ότι τη λύση την αναζητάς στην παράκαμψη των θεσμικών κανόνων και όχι στην ευφυή αξιοποίησή τους. Μια τέτοια επιλογή αποτελεί παραδειγματικό ορισμό της ανομίας.

.

Αναζητώ τη ρίζα αυτής της ανομικής συμπεριφοράς που διαχέεται σε ένα μεγάλο εύρος της σύγχρονης Ελληνικής κοινωνίας, επειδή εκτιμώ ότι αν δεν την βρούμε, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να αναστρέψουμε την κατάσταση. Θα παραμένει πάντα η απειλή της κάποιας άνομης εκτροπής, μπροστά σε κάθε απόπειρα ριζικής αντιμετώπισης των πραγματικών αιτίων της κρίσης. Μεταξύ άλλων, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να καταλάβουμε γιατί η αντιμνημονιακή ρητορική βρίσκει τόσο εκτεταμένη απήχηση και στις δύο πλευρές του πολιτικού χρωματολογίου, την αριστερά και τη δεξιά. Ομολογώ ότι με τη συμβατική πολιτική και κοινωνιολογική ανάλυση, δεν μπόρεσα να βρω μια ικανοποιητική απάντηση στην απορία μου. Γι’ αυτό κατέφυγα στην προσφιλή μου μέθοδο της «λοξής σκέψης», που ποτέ μέχρι τώρα δε με γέλασε οσάκις βρέθηκα σε συμβατικά αναλυτικά αδιέξοδα. Να λοιπόν τι σκέφτηκα.

.

Η τελευταία φορά που η κοινωνία μας βρέθηκε στην ανάγκη να επιλέξει νέο σύστημα κοινωνικής νομιμοποίησης, ήταν στο τέλος του Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε έπρεπε να αποκατασταθεί η πολιτική νομιμότητα που βίαια είχε ανατραπεί με την εχθρική κατοχή. Στην κρίσιμη αυτή φάση της επανασύνθεσης του πολιτικού συστήματος, ήρθε, δυστυχώς, η μετεξέλιξη της Εθνικής Αντίστασης σε ένοπλη απόπειρα αλλαγής κοινωνικού (και όχι απλώς πολιτικού) καθεστώτος και δίχασε το κοινωνικό σώμα σε δύο αλληλοαναιρούμενα στρατόπεδα. Από τη μια, στάθηκαν οι δυνάμεις της σοβιετοποίησης και από την άλλη, οι δυνάμεις της αστικής δημοκρατίας. Το ιστορικό ατύχημα για την Ελλάδα ήταν ότι την πρωτοβουλία στην αστικοδημοκρατική πλευρά, απέκτησαν δυνάμεις που ήταν διπλά εκτεθειμένες στην ηθική καταφρόνια: Η βασιλική δεξιά, μαζί με τις δωσίλογες για συνεργασία με τις δυνάμεις κατοχής μειοψηφίες. Οι σοσιαλδημοκρατικές και κεντρώες δυνάμεις, είχαν μείνει είτε στη σκιά της βίαιης μονοπώλησης της αντίστασης από το ΚΚΕ, είτε στη γωνιά της διστακτικότητάς τους να δημιουργήσουν δική τους αντιστασιακή έκφραση. Έτσι, όταν ήρθε η κρίσιμη ώρα της αναμέτρησης, τη νίκη μονοπώλησαν επικοινωνιακά οι δυνάμεις της Δεξιάς, που ήταν διπλά απονομιμοποιημένες στα μάτια της συντριπτικής πλειονότητας της κοινωνίας. Απονομιμοποιημένες ως δωσίλογες τόσο για την δικτατορία του Μεταξά, όσο και για την απορρόφηση των κατοχικών δωσίλογων στα σπλάχνα τους, εν ονόματι της εθνικοφροσύνης. Η νίκη της αστικής δημοκρατίας εμφανίστηκε ως νίκη αυτών των δυνάμεων και η ήττα εμφανίστηκε απατηλά ως ήττα των «δημοκρατικών δυνάμεων». Η εμπέδωση του αυταρχικού και αντιλαϊκού κράτους της  δεξιάς μετά τον εμφύλιο και για περίπου τρείς δεκαετίες, δηλαδή μέχρι το 1974, υπήρξε το τελικό αποτέλεσμα του βίαιου αντιστασιακού ηγεμονισμού του ΚΚΕ, σε συνδυασμό με την αβελτηρία των κεντρώων δυνάμεων, που δεν μπόρεσαν να αρθρώσουν αποτελεσματικό εναλλακτικό πολιτικό και ιδεολογικό πρόγραμμα. Αυτή ήταν η δυστυχία της μεταπολεμικής Ελλάδας.

.

Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, ένα μεγάλο μέρος του λαού έμεινε με την εντύπωση ότι νικήθηκε η δημοκρατική και λαϊκή νομιμότητα, ενώ στην πραγματικότητα είχε νικηθεί η απόπειρα επιβολής ενός σταλινικού ολοκληρωτισμού. Η αίσθηση αυτή συμπληρώνεται κατ’ ανάγκη και από την αίσθηση ότι η πολιτική νομιμότητα, εκπροσωπείται πλέον από την αντιδραστική δεξιά που ελέγχει το Κράτος ως νικήτρια του εμφυλίου. Φυσικό ήταν να αμφισβητηθεί έτσι η πολιτική νομιμότητα της διασωθείσας δημοκρατίας και να προβληθεί η ανομία ως πράξη αντίστασης προς ένα αυταρχικό και αντιλαϊκό κράτος. Η αμφισβήτηση της ουσίας της αστικής δημοκρατίας που βρίσκεται στο Κράτος Δικαίου, εμφανίζεται πλέον ως προοδευτική στάση και ως πρακτική αντίστασης στην αυταρχική Δεξιά, ενώ στην πραγματικότητα έριχνε νερό στο μύλο της Δεξιάς, που εν ονόματι της δικής της «νομιμότητας», χρησιμοποιούσε ολοένα και πιο αυταρχικά μέσα για την προστασία της και ταυτόχρονα, με μέσα εξαγοράς, έχτιζε με γοργούς ρυθμούς τον πελατειακό λαϊκισμό ως εργαλείο παρατεινόμενης πολιτικής επιρροής. Αυτός ο λαϊκισμός, βαθμιαία, έγινε ηγεμονεύουσα πολιτική συμπεριφορά, στην οποία παρασύρθηκαν πλέον τόσο οι κεντρώοι και σοσιαλδημοκρατικοί πολιτικοί σχηματισμοί, όσο και οι λαϊκές συλλογικότητες που εκφράστηκαν τώρα με συντεχνιακά μορφώματα. Αυτά τα συντεχνιακά μορφώματα που αντλούσαν ισχύ μέσα από τον διάχυτο κρατισμό, εκτόπισαν τελικά τα γνήσια συλλογικά σχήματα, όπως είναι τα δημοκρατικά συνδικάτα, οι συνεταιρισμοί και οι ποικίλες δομές που προσφέρει ως δυνατότητες η κοινωνία των πολιτών.

.

Στο στρεβλό αυτό παιχνίδι, παρασύρθηκαν κατεξοχήν οι διανοούμενοι, που στη πλειονότητά τους είχαν ιδιαίτερες ευαισθησίες στα θέματα που αφορούν τις ελευθερίες και τα λαϊκά συμφέροντα. Λίγοι έβλεπαν το παράδοξο ότι αν είχαν νικήσει οι δυνάμεις της ανατροπής τις οποίες εξιδανίκευαν, είναι βέβαιο ότι πολλοί από αυτούς θα είχαν βρεθεί πολύ σύντομα σε θέση διαμαρτυρόμενου ενάντια στην ανελευθερία της σκέψης. Θα ήταν ίσως οι Έλληνες Σολζενίτσιν, ενώ σήμερα είναι σημαίες στα χέρια εκείνων που αν είχαν νικήσει, θα ήταν οι δυνάστες τους. Παράξενα -όχι τόσο, βέβαια- παιχνίδια που παίζει η Ιστορία, αν δεν τη μελετήσεις με ψυχραιμία και με τη δέουσα προσοχή! Η κατάσταση μοιάζει σαν να συνεχίζεται ένας εμφύλιος πόλεμος, που όλοι μας θα έπρεπε να θέλουμε να ξεχάσουμε. Ο εμφύλιος δεν έλυσε το πολιτικό πρόβλημα επειδή η νίκη πιστώθηκε στην απεχθή δεξιά, αντί τα κέρδη να τα δρέψει η αστική δημοκρατία. Τώρα, τυφλοί για την ουσία της νίκης, παρασυρόμαστε τυφλά σε έναν Τρίτο Γύρο, για ποιο λόγο; Για να κατατροπώσουμε την υπαρκτή δημοκρατία, ή για να ξαναδοκιμάσουμε έναν παλιομοδίτικο υπαρκτό σοσιαλισμό; Διερωτώμαι.

.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες φαίνεται πως «νομιμοποιήθηκε» κοινωνικά η ανομία ως δήθεν προοδευτική πολιτική συμπεριφορά και που εξ αντικειμένου πλέον δρα ως παράγων αποσταθεροποιητικός της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους. Η κρίση, δίνει την ευκαιρία να επαναφέρουμε τα πράγματα στη λογική τους βάση. Η ανάγκη προάσπισης του Κράτους Δικαίου, είναι ανάγκη να γίνει βασικό στοιχείο στην πολιτική ατζέντα των δημοκρατικών δυνάμεων, για να μην επαναληφθεί η μετεμφυλιακή στρέβλωση και η πολιτική νομιμότητα περάσει πάλι στρεβλά στη φαρέτρα των συντηρητικών δυνάμεων, που κατ’ ανάγκη θα καλύψουν πάλι στον ίσκιο τους ακόμη και τις ακραίες  εκφράσεις του δεξιού ολοκληρωτισμού. Είναι η ώρα που οι προοδευτικοί πολίτες πρέπει να υπερασπίσουν τη θεμελιώδη πολιτική κατάκτηση του Διαφωτισμού, δηλαδή τη Δημοκρατία, που δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς τη νομιμότητα ενός λειτουργικά αποτελεσματικού Κράτους Δικαίου. Δυστυχώς, η κρίση μας έφερε μπροστά στο δίλλημα «Δημοκρατία ή ολοκληρωτικός αυταρχισμός θα είναι το προαπαιτούμενο της στρατηγικής για τη μεταρρύθμιση της οικονομίας». Θέλω να ελπίζω ότι δεν θα επαναλάβουμε τον λάθος δρόμο του εμφυλίου.

.

Ο Κωνσταντίνος Μ. Σοφούλης είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top