ΣΧΟΛΙΑ - ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Ευρώπη – Βιώσιμη ανάπτυξη – Μεταρρυθμίσεις

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ

.

1. Ο Μιχάλης ήταν άνθρωπος με φαντασία. Τίποτε όμως από όσα έχουν συμβεί στα τρία χρόνια που λείπει, δεν θα μπορούσε να φανταστεί. Ούτε για την Ευρώπη, ούτε για την Ελλάδα. Δεν θα μπορούσε καν να φανταστεί ότι η εκδήλωση μνήμης όπως θα ήταν η σημερινή σε κανονικούς καιρούς, αποκτά για μας όλους και όλες δραματικό νόημα και βαρύτητα. Της στράτευσης

.

    .

  • στη σωτηρία της δημοκρατικής και ευρωπαϊκής Ελλάδας.
  • .

  • στην υπόθεση ενός νέου αριστερού ευρωπαϊσμού που να ανταποκρίνεται στην τροπή που παίρνει η παγκοσμιοποίηση μετά την κρίση του 2007-08 και στην ιστορική ανεπάρκεια της σημερινής ΕΕ.
  • .

.

Τραγική παραδοξότητα: η επίκαιρη παρακαταθήκη του Μ.Π. έγκειται στο στοίχημα που κινδυνεύει να χαθεί. Υπό μία έννοια, αυτό ήταν και είναι το τέμπο της ιστορικής διαδρομής της Ελλάδας στη νεωτερικότητα. Η δεκτικότητα της κοινωνίας και η εύνοια της Ιστορίας μαζί με την γεωπολιτική της Αν.Μεσογείου, τη βοήθησε να παρακολουθεί από κοντά την εξέλιξη της ανεπτυγμένης Δύσης. Με μια τεθλασμένη όμως πορεία, γεμάτη stop and go, μεταρρυθμίσεις και αγκυλώσεις, άλματα και οπισθοχωρήσεις, που σημειώνονταν αυτές οι τελευταίες, όταν η κοινωνία και η πολιτική ως σύνολο παγιδεύονταν σε λάθος επιλογές οι οποίες έριχναν τη χώρα δεκαετίες πίσω.

.

Όπως κινδυνεύουμε να συμβεί τώρα. Όμως εμείς είμαστε και θα είμαστε εδώ, μιλώντας για την Ελλάδα του ευρώ, για την εθνική ανασυγκρότηση της Ελλάδας στο πλαίσιο της Ενωμένης Ευρώπης, για το προοδευτικό πολιτικό Υποκείμενο που μπορεί να αγωνιστεί για όλα αυτά.

.

2. Η σημερινή Ενωμένη Ευρώπη θα απογοήτευε ασφαλώς βαθιά τον Μ.Π. Συζητάμε για μια Ευρώπη που έχει βρεθεί στο επίκεντρο των επιπτώσεων της κρίσης του νεοφιλελεύθερου κύκλου συσσώρευσης (1980-2008). Μιας κρίσης που πέρα από την χρηματοπιστωτική της διάσταση, πήγασε από μια διπλή ανισορροπία. Η μία ήταν εσωτερική στις ανεπτυγμένες χώρες αλλά κυρίως στις ΗΠΑ. Ένα μοντέλο συσσώρευσης το οποίο όξυνε σε βαθμό πρωτοφανή την εισοδηματική ανισότητα, και υποβάθμισε την εργασία, αντιστρέφοντας τις τάσεις του κοινωνικού συμβιβασμού του new deal. Η άλλη ήταν παγκόσμια. Μια εκρηκτική ανισορροπία μεταξύ της αμερικανικής οικονομίας που καταναλώνει δανειζόμενη και της Κίνας με τις άλλες αναπτυσσόμενες οικονομίες που εξάγει δανείζοντας. Ανισορροπία δυνάμει ανησυχητική καθώς η παγκοσμιοποίηση δεν σημαίνει πλέον (αν ποτέ σήμαινε) «εξαμερικανισμό» και «εκδυτικισμό». Οι δυτικοί δημοκρατικοί καπιταλισμοί και ο ευρωπαϊκός ανάμεσά τους, συναντούν στην παγκόσμια αγορά «κρατικούς καπιταλισμούς», με πρώτον τον κινεζικό, που δρουν στη βάση στρατηγικών κρατικών επενδύσεων και εμπορικών στοχεύσεων.

.

Θέλω να πω με λίγα λόγια ότι η κρίση του νεοφιλελεύθερου κύκλου συσσώρευσης επανέφερε στην ημερήσια διάταξη το ζήτημα της εργασίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, όπως επίσης την ανάγκη  πολυμερούς ρύθμισης του μεταψυχροπολεμικού κόσμου. Θα μπορούσε λοιπόν να είχε δώσει μια νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή ιδέα, πόσο μάλλον στον αριστερό ευρωπαϊσμό. Η ιστορική υπόσχεση της Ευρώπη ήταν ακριβώς η διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, παλαιότερα έναντι του αγγλοσαξονικού νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, και σήμερα έναντι των νέων συνθηκών διεθνούς ανταγωνισμού που έχει επιβάλει η λεγόμενη «επιστροφή της Ασίας». Αντί αυτού, η Ε.Ε. βρίσκεται στο επίκεντρο του σεισμού σαν να είχε ενσωματώσει όλες τις αντιφάσεις του νεοφιλελεύθερου κύκλου. Βεβαίως υπάρχει πάντα η προφανής ερμηνεία: η αρχική εγγενής αδυναμία ενός κοινού νομίσματος (του ευρώ) χωρίς κεντρική Τράπεζα και υπουργό Οικονομικών. Η ουσία είναι όμως ότι αυτή δεν αντιμετωπίστηκε. Αντιθέτως, με ευθύνη κυρίως της ευρωπαϊκής Δεξιάς, η διαδικασία ολοκλήρωσης όχι μόνο ανακόπηκε, αλλά αντιστράφηκε. Ενισχύθηκε η επανεθνικοποίηση της Ε.Ε. Όσο και αν μας αρέσει σήμερα ο Ολάντ, είναι άδικο να χρεώνουμε την ανακοπή μόνο στη Γερμανία. Η Γαλλία αντιστάθηκε σφόδρα στην παραχώρηση περαιτέρω εθνικής κυριαρχίας στην κοινοτική Ευρώπη. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι με την κρίση η εθνοκρατική αναδίπλωση που είχε προηγηθεί, έδειξε όλες τις αρνητικές επιπτώσεις: λάθος ανάγνωση της κρίσης του ευρώ σαν να ήταν κρίση χρέους του Νότου και όχι δομικών ανισορροπιών της ευρωζώνης, εθνικά οικονομικά μέτρα αντιμετώπισης με απολυτοποίηση της λιτότητας, επιβολή της διακυβερνητικής διαχείρισης και αποθέωση της ολιγαρχικής εξουσίας του γαλλογερμανικού άξονα.

.

Χρειάζεται να σημειώσουμε ότι η εθνοκρατική αναδίπλωση συνέβη και συνδυάστηκε με τον εκδημοκρατισμό της διαδικασίας ολοκλήρωσης. Η Οι μάζες επικύρωσαν αν δεν επιζήτησαν την αναδίπλωση, δίνοντάς της μάλιστα συχνά ακροδεξιό χρώμα. Και πάλι το φαινόμενο δεν εκπλήσσει αν σκεφτούμε αναλογίες με την είσοδο των μαζών στην πολιτική στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Δεν εκπλήσσει αλλά βάζει νέα πολιτικά ερωτήματα: Πώς διασώζεις και ανθερμαίνεις την ευρωπαϊκή ιδέα όχι μόνο «από τα πάνω» αλλά και «από τα κάτω»; Πώς επαναπολιτικοποιείς την ευρωπαϊκή ιδέα στα μάτια και στα μυαλά των νέων παιδιών που έχουν ζήσει μόνο την «υπαρκτή Ευρώπη» και όχι την Ευρώπη ως υπόσχεση; Αυτό είναι νομίζω το θεμέλιο για την ανανέωση του αριστερού ευρωπαϊσμού μετά την παγκόσμια κρίση.

.

Ασφαλώς αυτό δεν γίνεται αν δεν υπάρξει μια ευρωπαϊκή λύση στην κρίση του ευρώ. Το βαθύτερο όμως πρόβλημα της ευρωζώνης είναι η δομική παραγωγική ανισορροπία όπως εκφράζεται στα ισοζύγια πληρωμών. Παραδόξως η ευρωζώνη μοιάζει να έχει ενσωματώσει την ανισορροπία του παγκόσμιου νεοφιλελεύθερου κύκλου: Η Γερμανία, σαν πλούσια Κίνα δανείζει το Νότο της Ευρώπης στον οποίο εξάγει τα προϊόντα της. Ο Νότος, σαν φτωχή Αμερική, δανείζεται για να καταναλώνει. Όμως η Ε.Ε. έγινε για να ελέγξει πολιτικά την παγκοσμιοποίηση προστατεύοντας με ήπιες πολιτικές την εσωτερική της αγορά από τις αποδιαρθρωτικές τάσεις του διεθνούς ανταγωνισμού. Η Ε.Ε δεν μπορεί να γίνει όλη Γερμανία, δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο ως ήπειρος που εξάγει με μια διαρκή πολιτική συγκράτησης των μισθών. Ούτε η παγκόσμια οικονομία μπορεί να λειτουργήσει μόνο με Γερμανίες και Κίνες. Αν αυτή είναι η πρόταση της Ε.Ε. στον παγκοσμιοποιμένο Κόσμο, τότε αυτή δεν είναι παρά μια μορφή εμπορικών και οικονομικών ανταγωνισμών, χωρίς μηχανισμούς ισορροπίας. Άλλη ήταν η υπόσχεση της που γίνεται μάλιστα ιδιαίτερα επίκαιρη λόγω της τροπής που έχει πάρει η παγκοσμιοποίηση. Σε ένα Κόσμο ασταθούς πολυκεντρισμού γύρω από μεγάλα Κράτη που δρουν με τη λογική της κυριαρχίας, η συμβολή της Ευρώπης είναι να συμβάλει ώστε ο πολυκεντρισμός να γίνει πολυμερής συντονισμός. Ο κανόνας της «ισορροπίας δυνάμεων», να αντικατασταθεί από τη «δύναμη εξισορρόπησης». Αυτή θα ήταν η προβολή στο εξωτερικό μιας εσωτερικής διαδικασίας εξισορρόπησης των παραγωγικών δομών και των πολιτικών συστημάτων της Ε.Ε. Τα ευρωομόλογα, τα σύμφωνα σταθερότητας είναι εργαλεία σε αυτή την προοπτική. Ο νέος όμως αριστερός ευρωπαϊσμός πρέπει να έχει συνείδηση ότι η Ευρώπη όλο και λιγότερο θα λειτουργεί ως «εξωτερική πίεση» για εκσυγχρονισμό. Η Ευρώπη έχει γίνει εξόχως εσωτερική υπόθεση για κάθε χώρα, επιδρώντας άμεσα και ευθέως στις εθνικές κοινωνικο-πολιτικές  ισορροπίες κάθε χώρας. Της Γερμανίας περιλαμβανομένης.

.

Σε κάθε περίπτωση, οι κόμποι της «υπαρκτής Ευρώπης» φτάνουν στο χτένι. Προσωπικά πιστεύω ότι η οικονομική, πολιτική και πολιτισμική επένδυση στην Ευρώπη επί 60 χρόνια είναι τόσο μεγάλη, που η διέξοδος σήμερα είναι μόνο προς την ενίσχυση της πολιτικής ενοποίησης.

.

3. Η Ευρώπη μένει ακόμα το μόνο διαθέσιμο σωσίβιο για την Ελλάδα, και ο ευνοϊκότερος πολιτικός χώρος για το ιστορικό υποκείμενο που λέγεται Αριστερά ή προοδευτική παράταξη στις διάφορες εκφράσεις της. Πιστεύω όμως ότι το δίλημμα «ευρώ ή δραχμή» είναι απελπιστικά αληθινό και δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι η Ελλάδα θα είναι εκεί, στα επόμενα βήματα της Ευρώπης. Οι πιθανότητες πολιτικού «ατυχήματος» έχουν αυξηθεί και έχουν εγγραφεί ήδη στη δυναμική των εξελίξεων. Δεν πιστεύω ότι ενδεχόμενη έξοδος θα είναι αποτέλεσμα επιλογών των Ευρωπαίων «να μας διώξουν». Ούτε θεωρώ πολύ πιθανόν να υπάρξει ελληνική κυβέρνηση που συνειδητά θα λάβει την απόφαση «να πάμε στη δραχμή». Το ατύχημα αν συμβεί, θα προκύψει από «λάθος» της επόμενης ή των επόμενων ελληνικών κυβερνήσεων, το οποίο θα γίνει είτε εξαιτίας της πολιτικής αστάθειας και της επισφαλούς κυβερνησιμότητας της χώρας, είτε από το αλαλούμ των επιμέρους επιδιώξεων μιας κυβέρνησης που δεν ξέρει ακριβώς τι θέλει. Αν το ατύχημα συμβεί, η πολιτική μπαίνει σε «αχαρτογράφητα νερά» και τα σημερινά λόγια περιττεύουν.

.

Αλλά και αν γλυτώσουμε το κακό σενάριο, η πορεία θα είναι πολύ δύσκολη. Οι προβλέψεις είναι αδύνατες, καθώς η  κοινωνία έχει εγκαταλείψει προς το παρόν τις παραδοσιακές εκλογικές συμπεριφορές και η πολιτική αντιπροσώπευση είναι εξαιρετικά ρευστή. Η πιο αστάθμητη μεταβλητή είναι προφανώς ο ΣΥΡΙΖΑ στον οποίο το νέο παίρνει απελπιστικά παλαιές μορφές. Σημειώνω με προσοχή ότι απέσπασε μεγάλο ποσοστό μεταξύ των νέων, όπως άλλωστε και ο Καμμένος και η Χρυσή Αυγή. Στις σημερινές όμως συνθήκες δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το πρώτο βήμα προς τη διέξοδο. Μπορεί να είναι ένα από τα τελευταία βήματα στην ολοκλήρωση της κρίσης. Θεωρώ ότι το αίνιγμά του συνίσταται στη ριζοσπαστική διεκδίκηση της συντήρησης. Δεν είναι ο πλαστουργός της νέας μεταπολίτευσης, αλλά η μαχητική διεκδίκηση του status quo της παλαιάς μεταπολίτευσης. Όποιος διάβασε  το Πρόγραμμά του, και όπως πολλοί εδώ έχει μεγαλώσει με την κομμουνιστική κουλτούρα, καταλαβαίνει τι εννοώ. Πρόκειται για ένα παλαιοκομμουνιστικό πρόγραμμα που φαίνεται να έχει ξεχάσει γιατί οι οικονομίες σοβιετικού τύπου κατέρρευσαν, γιατί η όσμωση κράτους-κόμματος-συντεχνιών χρεοκόπησαν την ελληνική οικονομία και ποιες είναι οι ευθύνες της Αριστεράς της ύστερης μεταπολίτευσης για τη χρεοκοπία. Ο δε αντιδυτικισμός του Προγράμματος υπερβαίνει τον αντικαπιταλισμό και δεν είναι απόρροιά του. Δεν είμαι αφελής να δίνω μεγάλη σημασία στα κομματικά προγράμματα. Το πρόβλημα δεν είναι το πρόγραμμα, αλλά η εικόνα του Φορέα που αναδεικνύεται στο Πρόγραμμα. Πολλοί πιστεύουν και συνήθως ελπίζουν ότι αν γίνει κυβέρνηση θα προσαρμοστεί επιχειρώντας τις γνωστές κωλοτούμπες που κάνουν τα κόμματα εξουσίας. Θυμίζουν μάλιστα τη διγλωσσία του Αντρέα στη φάση της προσαρμογής 1977-1982. Φοβάμαι ότι η μετεκλογική ευελιξία θα είναι πολύ πιο περιορισμένη, πόσο μάλλον που ο χρόνος θα πιέζει ασφυκτικά. Πιστεύω απλούστατα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ΠΑΣΟΚ, ό,τι και αν αυτό σημαίνει.

.

4. Ελπίζω ο κομματικός ανταγωνισμός του σημερινού μεταβατικού κομματικού συστήματος να μην αποκρυσταλλωθεί σύντομα σε έναν νέο δικομματισμό διχαστικού χαρακτήρα. Νομίζω ότι ένα πολυκομματικό κομματικό σύστημα μεσαίων και μικρών κομμάτων τα οποία θα είναι υποχρεωμένα να φροντίζουν για τις συμμαχίες τους, είναι καλό για τον τόπο αυτή την περίοδο. Και αν τα αποτελέσματα των νέων εκλογών κινηθούν μακριά από αυτοδυναμίες, ο νέος εκλογικός νόμος θα πρέπει συνειδητά να ενθαρρύνει για το προσεχές μέλλον την εμπέδωση ενός τέτοιου πολυκομματικού συστήματος.

.

Σε κάθε περίπτωση, η μορφή και δυναμική του νέου κομματικού συστήματος θα επηρεαστεί καθοριστικά από τις διεργασίες του ευρύτερου χώρου της φιλοευρωπαϊκής αριστεράς, του δημοκρατικού σοσιαλισμού, του φιλελεύθερου δημοκρατικού κέντρου. Η ενδυνάμωσή του αποτελεί την καλύτερη εγγύηση ότι η Ελλάδα θα παραμείνει σταθερά στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και η εθνική ανασυγκρότηση θα προχωρήσει. Γιατί βασίζεται στην επίγνωση ότι η υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας απαιτεί τις αλλαγές και όχι την ακινησία ή την οπισθοδρόμηση. Ότι ο «κρατισμός σε μία μόνο χώρα» υποσκάπτει τη δημοκρατία. Και ότι δημοκρατία χωρίς θεσμική κουλτούρα είναι πούρος λαϊκισμός που αδυνατίζει την κοινωνία. Ελπίζω οι νέες ζυμώσεις που ασφαλώς θα γίνουν να μην είναι επανάληψη των ατελέσφορων τελετουργιών περί της Κεντροαριστεράς των περασμένων δεκαετιών. Χρειαζόμαστε περισσότερη φαντασία.

.

Και χρειαζόμαστε ασφαλώς επανασυσπείρωση στον χώρο της διανόησης, της επιστήμης και της επικοινωνίας. Η σύγκρουση για τον νόμο στα ΑΕΙ διέσπασε τις μεταρρυθμιστικές δυνάμεις του ακαδημαϊκού χώρου. Οι εκλογικές αναζητήσεις σε εμφανώς μειοψηφικούς και ευκαιριακούς φορείς επέτεινε την αποσυσπείρωση. Χρειάζεται νομίζω να αντιστρέψουμε την πανσπερμία των ομάδων και των παραομάδων, αποκαθιστώντας ένα νέο δίκτυο γόνιμου διαλόγου στη βάση της ενιαίας πολιτικής στόχευσης.

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top