ΑΡΘΡΑ

Η Πίστη και ο Κλονισμός της:

Το κράτος έπαιζε πάντα το ρόλο του Dr. Jekyll, ζητώντας την πίστη των πολιτών στο εθνικό νόμισμα και, παράλληλα, ως Mr. Hyde, διατηρούσε το δικαίωμα να προδώσει αυτήν την πίστη σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης». Το νόμισμα είναι ένα αρχαίο «κοινωνικό συμβόλαιο», που σχεδιάστηκε για να μην τηρείται. Και το κράτος που διεκδικεί το αποκλειστικό δικαίωμα στην Ευρώπη να καταπατά αυτό το συμβόλαιο, είναι η Γερμανία: Ούτε η Ελλάδα, ούτε η Κύπρος, ούτε η Πορτογαλία, ούτε η Ισπανία, ούτε η Σλοβενία. Το μόνο κράτος που είναι υπεράνω κανόνων, είναι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και το πράττει εις βάρος όχι μόνο συγκεκριμένων κρατών, αλλά εις βάρος της ίδιας της ιδέας της Ευρώπης.

.

Πολύ μελάνι έχει χυθεί για τον φόρο επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Αλλά πρόκειται για μια ανούσια συζήτηση. Επί της ουσίας, ο πιο αρχαίος και σίγουρα περισσότερο αποτελεσματικός φόρος που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, είναι ένας φόρος επί κάθε είδους συναλλαγής, που δεν είναι άλλος από το ίδιο το νόμισμα. Για χιλιετίες, τα νομίσματα σε χρυσό ή ασήμι είχαν ένα κόστος πέραν της εσωτερικής/μεταλλικής τους αξίας, προκειμένου να μην τα λιώνει κανείς. Με όρους τυπικούς, υποτίθεται ότι ο φόρος αυτός αντανακλούσε το κόστος νομισματοποίησης του μετάλλου. Σε καιρούς πολέμου, η διαφορά μεταξύ του μετάλλου και του νομίσματος, που μπορούμε να ονομάσουμε και «φόρο επί κάθε είδους συναλλαγής», αυξανόταν προκειμένου να πληρωθούν στρατιώτες και προμηθευτές σε υποτιμημένο νόμισμα. Το νόμισμα έτσι ήταν μια σκάλα προς την εξουσία. Και σήμερα το ίδιο είναι, όπως  και χιλιάδες χρόνια πριν.

.

Για την ακρίβεια, η λογική των νομισμάτων χωρίς εσωτερική αξία, ήταν περισσότερο αποτελεσματική. Και πάλι το κράτος διεκδικούσε την πίστη του πολίτη, εκδίδοντας νόμισμα, διατηρώντας το δικαίωμα να του στερήσει μέρος της αξίας του – και μάλιστα αναδρομικά – επιβάλλοντας πληθωρισμό. Όμως, ο πολίτης δεν μπορούσε απλώς να πάρει το χρυσό του και να ψάξει για ασφαλέστερο καταφύγιο, δεδομένου ότι οι αποταμιεύσεις και το κεφάλαιό του ήταν σε εθνικό νόμισμα. Η έκδοση χαρτονομισμάτων έφτανε πολλές φορές να καταστήσει άχρηστο το νόμισμα, εκμηδενίζοντας κεφάλαιο και αποταμιεύσεις, έτσι ώστε να μην αξίζει ούτε το χαρτί που τυπωνόταν, όπως στην Ελλάδα επί Γερμανικής κατοχής ή στη Γερμανία του Μεσοπολέμου. Προκειμένου να είναι αποτελεσματική αυτή η σχέση, είχαμε σταδιακά, α) την υποχρεωτική κυκλοφορία ενός και μόνο νομίσματος και, β) την κρατικοποίηση της έκδοσης χρήματος (μόλις το 1927 στην Ελλάδα).

.

Η λογική ενός κοινού νομίσματος, όπως το Ευρώ, ήταν υποτίθεται η θεμελίωση μιας αποκλειστικής σχέσης με τον Dr. Jekyll. Εναλλακτικά, το Ευρώ θα ήταν ένα καθεστώς όπου το κράτος δεν θα είχε τη δυνατότητα να υποτιμά το νόμισμά του a la Mr. Hyde. Η αρχική σκέψη ήταν η μείωση του κόστους των συναλλαγών, χωρίς κόστος μετατροπής νομισμάτων. Μια «δεύτερη σκέψη» ήταν ότι ο ανταγωνισμός πλέον θα βασιζόταν αποκλειστικά σε όρους παραγωγικότητας (ανθρώπινο κεφάλαιο, τεχνολογία, κ.ο.κ.) και όχι στην «τεχνητή» υποτίμηση νομισμάτων, που αυξάνει αυτόματα την ανταγωνιστικότητα εθνικών προϊόντων, καθιστώντας τα περισσότερο φθηνά, μειώνοντας τις εισαγωγές και αυξάνοντας τις εξαγωγές. Αυτό ήταν το πρώτο κέρδος της Γερμανίας. Επειδή το μέγεθος μετράει – σε κεφάλαιο, τεχνογνωσία και τεχνολογία – οι αγορές της «περιφέρειας» δεν είχαν πλέον κανέναν τρόπο ανάσχεσης της γερμανικής ανταγωνιστικότητας. Και η Γερμανία κυριάρχησε στην παραγωγή «εμπραγμάτων» αξιών, είτε μιλάμε για αυτοκίνητα, είτε για είδη υγιεινής.

.

Αλλά υπήρξε και ένα δεύτερο όφελος για τη Γερμανία. Βάζοντας στο άρμα της οικονομίας της περισσότερο αδύναμα μέλη, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία, ουσιαστικά υποτιμούσε το δικό της Μάρκο. Αυτό σήμαινε ότι είχε και έχει απρόσκοπτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα εντός της ζώνης του Ευρώ και «τεχνητή» ανταγωνιστικότητα εκτός. Ας θυμηθούμε επίσης ότι όταν το Μάαστριχτ αποδείχθηκε πολύ ασφυκτικό, το Βερολίνο έδωσε άδεια στον εαυτό του να διατηρήσει υψηλότερο έλλειμμα χωρίς καμία κύρωση: ποιος νάνος θα σήκωνε άραγε το ανάστημά του στον γίγαντα;

.

Το τρίτο κέρδος ήταν μια παγίδα χρέους. Το κράτος της περιφέρειας δεν μπορεί πλέον να τυπώνει χρήμα, μειώνοντας την αξία των καταθέσεων – επίπτωση που συνήθως αμβλύνεται με την προσφορά μεγαλύτερων επιτοκίων – αλλά και του χρέους του. Αυτό σημαίνει ότι τα κέρδη επιχειρήσεων μπορούν να μεταφέρονται χωρίς απώλειες από τις θυγατρικές στις μητρικές εταιρείες και ότι τα κράτη μπορούν να εξυπηρετούν τα χρέη τους μόνο με τα έσοδα από τους φόρους τους. Επίσης, αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να βγει από το κλουβί του Ευρώ χωρίς να διακινδυνέψει τη χρεωκοπία. Ακόμα και «η διάσωση», σημαίνει χρέωση σε Ευρώ, με κανόνες που θέτει αυτός που έχει πλεόνασμα σε Ευρώ. Ακόμα και το ελληνικό κούρεμα, ήταν μάλλον κούρεμα των ελληνικών ασφαλιστικών ταμείων, των ελληνικών τραπεζικών κεφαλαίων και των ελληνικών μικρο-καταθετών. Ως παράπλευρη τραγική απώλεια, είχαμε την κατάρρευση του κυπριακού τραπεζικού συστήματος.

.

Όμως, η έκθεση της Γερμανίας στο ελληνικό χρέος, είχε μειωθεί. Τώρα, πώς οι Γερμανικές τράπεζες κατάφεραν να ξεφορτώσουν ένα μεγάλο μέρος των «νότιων αξιών» τους, αξίζει να διερευνηθεί.

.

Παράλληλα, όλες οι Κεντρικές Τράπεζες ιδιωτικοποιήθηκαν, χωρίς όμως να εγγυάται κανείς αποτελεσματικά – όπως μάθαμε – τις καταθέσεις των ιδιωτικών τραπεζών, επειδή το κράτος δεν έχει το κεφάλαιο, αλλά ούτε μπορεί να το δημιουργήσει, εκτυπώνοντας το χρήμα που χρειάζεται προκειμένου να εγγυηθεί. Έτσι, είχαμε συνθήκες πρόσβασης σε ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές με Γερμανικούς όρους, με τη διαμεσολάβηση αφερέγγυων ιδρυμάτων, που βασίζονταν σε αφερέγγυες κρατικές εξασφαλίσεις. Με άλλα λόγια, είχαμε την επιστροφή σε ένα είδος «κανόνα χρυσού», όπου η αξία δεν αντανακλούσε την προσφορά και τη ζήτηση χρήματος εντός μιας οικονομίας με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Μιλούσαμε για μια ευρωπαϊκή οικονομία, όπου μόνο τα χρέη μπορούν να είναι εθνικά. Αυτή ήταν η φούσκα που έσκασε.

.

Το κούρεμα καταθέσεων που «επετεύχθη» το τελευταίο Σαββατοκύριακο στην Κύπρο, συνιστά ουσιαστικά βίαιο πληθωρισμό των καταθέσεων ενός και μόνου μέλους της Ένωσης. Υποτίμηση καταθέσεων έχουμε αυτόματα όταν ένα κράτος υποτιμά το (εθνικό) νόμισμά του. Το συμπέρασμα είναι ένα: ένα Ευρώ σε ένα λογαριασμό της Κύπρου κοστίζει λιγότερο από ένα Ευρώ σε λογαριασμό της Γερμανίας. Το Κυπριακό κράτος εξαναγκάζεται έτσι να κάνει χρήση ενός «όπλου» που ανοίγει το δρόμο για περισσότερες ροές κεφαλαίου προς τη Γερμανία.

.

Αυτό είναι το τέταρτο μεγάλο κέρδος της Γερμανίας. Αφού η αγορά ψάχνει για «φερέγγυους επενδυτές», ο γερμανικός δανεισμός μειώνεται επειδή αυξάνεται αυτός των αφερέγγυων νοτίων, με πολίτες και επενδυτές να αναζητούν «ασφαλές καταφύγιο». Παράλληλα, για τους ίδιους λόγους, οι γερμανικές τράπεζες δέχονται δισεκατομμύρια Ευρώ σε καταθέσεις «αφερέγγυων νοτίων». Το Ευρώ λοιπόν είναι μια ζώνη Μάρκου.

.

Άρα, όταν μιλάει η Γερμανία για φορολογικό damping της Κύπρου, θα έπρεπε λογικά να απαντούμε ότι η χαμηλή φορολογία είναι το τελευταίο καταφύγιο προσέλκυσης κεφαλαίων σε ένα νομισματικό παιχνίδι που είναι στημένο στα μέτρα της Φραγκφούρτης. Μπορεί να κατηγορούμε διαρκώς το Λονδίνο για χρηματοπιστωτικό παρασιτισμό – όπου τα ρωσικά κεφάλαια είναι περισσότερα απ’ όσα απέκτησε ή θα αποκτήσει ποτέ η Κύπρος – αλλά το Βερολίνο είναι αυτό που βάζει τους κανόνες που καθιστούν δύσκολη έως αδύνατη οποιαδήποτε πραγματικά παραγωγική αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής (περιφερειακής) οικονομίας. Με άλλα λόγια, δεν έχουμε ένα εργατικό μέρμηγκα και έναν ασυνεπή τζίτζικα, αλλά μάλλον έναν γίγαντα που τα βάζει συνεχώς με νάνους, επειδή μπορεί.

.

Το συμπέρασμα είναι απλό. Είτε με κινήσεις αναδιανομής πλεονασμάτων θα αποκτήσουμε έναν μηχανισμό εξισορρόπησης – όπως λ.χ. μια τραπεζική ένωση που δήθεν αποφασίσαμε τον Ιούνιο του 2012 – είτε μπορεί η Γερμανία να πραγματοποιήσει την απειλή της και να βγει εκείνη από το Ευρώ. Και τότε να δούμε πώς και πού θα πουληθούν τα θαυμαστά γερμανικά προϊόντα, όταν η τιμή τους θα αντανακλά την πραγματική τους αξία και το Γερμανικό κράτος θα δανείζεται χωρίς να θεωρείται «καταφύγιο».

.

Με άλλα λόγια, κάποια στιγμή, όπως δείχνει το ευρωβαρόμετρο, ο ευρωσκεπτικισμός θα γίνει κυρίαρχο κίνημα. Είτε το Βερολίνο θα διαγνώσει αυτήν την τάση, είτε η Γερμανία για μια ακόμα φορά θα φέρει την ευθύνη της διάλυσης της ηπείρου. Διότι είναι άλλο ένα κράτος ως Mr. Hyde να απαιτεί θυσίες για το καλό των πολιτών του και άλλο ένα κράτος να απαιτεί θυσίες απ’ όλα τα άλλα κράτη, για το καλό των δικών του πολιτών. Το Κυπριακό «όχι» ήταν το πρώτο. Δεν θα είναι το τελευταίο. Και αυτό, για όσους ακόμα πιστεύουν ότι «η Ευρώπη» είναι μια ιδέα που αξίζει να υπερασπιστούμε, παρά την αναβίωση του γερμανικού εθνικισμού, αυτό θα είναι τραγικό.

.

Το «όχι» θα είναι «όχι στην Ευρώπη». Ίσως αυτό να εννοούσε ο κ. Γιούνκερ, ηγούμενος μιας χώρας που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από την Κύπρο (ούτε όσον αφορά το φορολογικό dumping, ούτε όσον αφορά τις αδιαφανείς ροές κεφαλαίου), ότι στην Ευρώπη ο πόλεμος ακόμη υφίσταται ως πιθανότητα.

.

 

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top