ΑΡΘΡΑ

Η πολιτική βία φωλιάζει στα μυαλά μας

Επειδή σε αυτή τη χώρα είναι δύσκολο να συνεννοηθούμε ακόμη και για τα αυτονόητα, ας αρχίσουμε από τα γεγονότα:
Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να αρνηθεί το γεγονός ότι στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης έχει παραχθεί πολιτική βία σε υπερβολικές ποσότητες, πρωτόγνωρες για ευρωπαϊκή χώρα, με την εξαίρεση της Ιταλίας στα “χρόνια του μολυβιού”. Μοιάζει ότι η χώρα αυτή παράγει περισσότερη βία από όση μπορεί να καταναλώσει, για να παραφράσουμε τον Ουίνστον Τσόρτσιλ.

Επειδή σε αυτή τη χώρα είναι δύσκολο να συνεννοηθούμε ακόμη και για τα αυτονόητα, ας αρχίσουμε από τα γεγονότα:

Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να αρνηθεί το γεγονός ότι στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης έχει παραχθεί πολιτική βία σε υπερβολικές ποσότητες, πρωτόγνωρες για ευρωπαϊκή χώρα, με την εξαίρεση της Ιταλίας στα “χρόνια του μολυβιού”. Μοιάζει ότι η χώρα αυτή παράγει περισσότερη βία από όση μπορεί να καταναλώσει, για να παραφράσουμε τον Ουίνστον Τσόρτσιλ.

Είναι επίσης γεγονός ότι η πολιτική βία στην Ελλάδα είναι πολύχρωμη. Χρονικά προηγήθηκε η ακροαριστερή βία και ακολούθησε η ακροδεξιά με αποκορύφωμα τις στυγερές δολοφονίες του Παύλου Φύσσα, του Γιώργου Φουντούλη και του Μάνου Καπελώνη.

Εκείνο επίσης που εντυπωσιάζει είναι η ευρύτατη αποδοχή της πολιτικής βίας από μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας.

Οι εξηγήσεις

Όταν περάσουμε από τα γεγονότα στις εξηγήσεις, εδώ υπάρχει το απόλυτο χάος. Η πρώτη βασική διαφωνία αφορά τη σχέση ανάμεσα στην ελληνική κρίση και την πολιτική βία. Υπάρχει μία σχολή σκέψης ή μάλλον μη σκέψης που θεωρεί ότι η πολιτική βία, η κοινωνική αποδοχή της και η άνοδος του εξτρεμισμού οφείλονται αποκλειστικά στην κρίση και το μνημόνιο. Ας την ονομάσουμε συμβατικά οικονομιστική προσέγγιση, δεδομένου ότι αρδεύει από την απλουστευτική μαρξιστική παράδοση ότι η οικονομική βάση ρυθμίζει μονοσήμαντα τον κόσμο των ιδεών, το λεγόμενο εποικοδόμημα.

Εάν αυτό είναι ορθό, τότε γιατί πολιτική βία και εξτρεμισμός δεν έχουν παρατηρηθεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες σε μνημόνιο (Κύπρος, Πορτογαλία, Ιρλανδία) ή σε οικονομική κρίση (Ιταλία, Ισπανία); Είναι προφανές ότι αυτή η λαϊκιστική ρητορική δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η μεγάλη συμβολή του Δημήτρη Ψυχογιού και του βιβλίου του “Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία”, που εντοπίζει το φαινόμενο της αποδοχής της πολιτικής βίας στον κόσμο των ιδεών, των νοοτροπιών και των συμπεριφορών, δηλαδή σε αυτό που αποκαλείται πολιτισμικό φορτίο.

Ο συγγραφέας τεκμηριώνει την άποψη ότι η κουλτούρα της βίας ευδοκίμησε στην Ελλάδα, επειδή ήταν διαχρονικό, οργανικό, ηγεμονικό στοιχείο στην ιδεολογική αφήγηση αρχόντων και αρχομένων, Δεξιάς και Αριστεράς, εμφωλευμένο στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η Δεξιά ύμνησε την πολεμική αρετή των Ελλήνων και η Αριστερά το διαχρονικό αντιστασιακό ήθος του ελληνισμού. “Όλοι μας κρύβαμε έναν οπλαρχηγό μέσα μας”, γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας.

Εδώ παρατηρείται μία κρίσιμη διαφορά από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Η “μεταϋλιστική ψήφος” είναι οργανικό στοιχείο της ύστερης νεωτερικότητας. Πουθενά όμως στην Ευρώπη (με εξαίρεση την Ουγγαρία) δεν μετατρέπεται σε αποδοχή και υποστήριξη του πολιτικού εξτρεμισμού.

Ο διαχωρισμός της βίας

Ακριβώς για αυτό το λόγο, επειδή η αποδοχή της κουλτούρας της βίας τέμνει οριζοντίως το πολιτικό σύστημα αλλά και την ελληνική κοινωνία, έχει αναπτυχθεί η καινοφανής θεωρία του διαχωρισμού της βίας.

Έχουν προταθεί δύο διαχωρισμοί: ένας ποιοτικός, σε καλή και σε κακή, δηλαδή στη δική μας βία και στη βία των άλλων (χαρακτηριστικός εκπρόσωπος ο συνταγματολόγος Γεώργιος Κατρούγκαλος, που μίλησε για αποδεκτή βία, όταν συναντά την κοινωνική αποδοχή), και ένας ποσοτικός, που υποστηρίζει ότι η ακροδεξιά βία είναι πρωτεύουσα απειλή για τη δημοκρατία, ενώ η ακροαριστερή είναι δευτερεύουσα (άποψη που διατύπωσε ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ). Δεν είναι τυχαίο ότι και οι δύο αυτές απόψεις εκπορεύονται από την Αριστερά, το εθνικολαϊκιστικό κομμάτι της οποίας φλερτάρει επικίνδυνα πολλές φορές με την πολιτική βία.

Ο Δημήτρης Ψυχογιός καταρρίπτει με στέρεα επιχειρήματα αυτές τις αφελείς αλλά και τόσο δημοφιλείς προσεγγίσεις. Εάν ο ποιοτικός διαχωρισμός της βίας έχει βάση, τότε και η διαβόητη “νύχτα των κρυστάλλων” στη ναζιστική Γερμανία θα έπρεπε να θεωρηθεί “καλή” βία, δεδομένου ότι είχε ευρύτατη αποδοχή. Όσο για τον ισχυρισμό ότι η βία της ακροαριστεράς δεν είναι ποσοτικά σημαντική, αρκεί η απαρίθμηση των πεπραγμένων της, που περιέχεται στο βιβλίο του Ψυχογιού, για να τη διαψεύσει με συγκεκριμένα γεγονότα και αριθμούς.

Οι απολύτως ορθές επισημάνσεις του συγγραφέα για τις αιτίες που δημιούργησαν το εύφορο έδαφος για την ανθοφορία και την κοινωνική νομιμοποίηση της πολιτικής βίας μάς οδηγούν να αναστοχαστούμε στο πώς συγκροτήθηκε ο πολιτικός πολιτισμός στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης. Ακραία διχαστικό πολιτικό σύστημα, πρωτόγονος λαϊκισμός με αναφορές στις δυνάμεις του φωτός και τις δυνάμεις του σκότους, απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί για τους πολιτικούς αντιπάλους, του είδους “δεν δικαιούστε διά να ομιλείτε”, ανομία στα πανεπιστήμια, προπηλακισμοί αντιφρονούντων, μούντζες και κρεμάλες από τους “αγανακτισμένους”, εκτός δημοκρατικών ορίων, βίαιες “λαϊκές κινητοποιήσεις” (Κερατέα, Σκουριές). Η αριστερόστροφη μεταπολίτευση παρήγαγε έναν πολιτικό πολιτισμό, όπως τον όρισε ο θεωρητικός του ναζισμού Καρλ Σμιτ, που υποστήριζε ότι η ουσία της πολιτικής είναι η διάκριση ανάμεσα σε φίλους και εχθρούς. Έτσι σιγά, σιγά, ανεπαισθήτως φτάσαμε στα σημερινά φαινόμενα.

Μόνον εάν συνειδητοποιήσουμε ότι η πολιτική βία είναι απειλή για το κοινό μας σπίτι, τη φιλελεύθερη δημοκρατία, θα μπορέσουμε να την αντιμετωπίσουμε. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πολιτική βία είναι ενιαία, ομοούσια και αδιαίρετη, διφυής και δισυπόστατη.

.

* Τα βασικά σημεία αυτού του κειμένου εκφωνήθηκαν στην παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Ψυχογιού “Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία”, που έγινε στη Θεσσαλονίκη στις 7 Νοεμβρίου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη.

.

** Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Μακεδονία», στις 24/11/2013

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top