ΣΧΟΛΙΑ - ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Πολίτες ή καταναλωτές πολιτικής;

Στις σύγχρονες μαζικές κοινωνίες του ανεπτυγμένου Βορρά, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τον καταναλωτισμό και το θέαμα, ως επικοινωνιακό στοιχείο που προσδιορίζει την κοινωνική λειτουργία του ατόμου, η έννοια του πολίτη συγχέεται με τον ρόλο του καταναλωτή της πολιτικής. Αυτή η σύγχυση οριοθετείται από συγκεκριμένους παράγοντες, οι οποίοι εδράζονται από το ένα μέρος στις ανάγκες ενός συγκεκριμένου οικονομικού συστήματος για την αναπαραγωγή του και από το άλλο στις πολιτικές προεκτάσεις διαχείρισης της κοινωνικής δυναμικής, η οποία το νομιμοποιεί ή επιδιώκει είτε την ανατροπή του είτε την διαφοροποίηση του.

.

 

Στις σύγχρονες μαζικές κοινωνίες του ανεπτυγμένου Βορρά, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τον καταναλωτισμό και το θέαμα, ως επικοινωνιακό στοιχείο που προσδιορίζει την κοινωνική λειτουργία του ατόμου, η έννοια του πολίτη συγχέεται με τον ρόλο του καταναλωτή της πολιτικής.

.

Αυτή η σύγχυση οριοθετείται από συγκεκριμένους παράγοντες, οι οποίοι εδράζονται από το ένα μέρος στις ανάγκες ενός συγκεκριμένου οικονομικού συστήματος για την αναπαραγωγή του και από το άλλο στις πολιτικές προεκτάσεις διαχείρισης της κοινωνικής δυναμικής, η οποία το νομιμοποιεί ή επιδιώκει είτε την ανατροπή του είτε την διαφοροποίηση του.

.

Προϋπόθεση για την όποια εξέλιξη είναι οι δυνατότητες λειτουργίας των ατόμων-μελών ενός κοινωνικού συστήματος στο πολιτικό πεδίο, στο οποίο θα πρέπει να μπορούν να ισορροπούν η ατομική αντιληπτική ικανότητα και η πολιτική επιλογή με τις δεσμευτικές επιπτώσεις στο κοινωνικό σύστημα αναφοράς της. Πρέπει με άλλα λόγια το άτομο να είναι σε θέση να πορεύεται πολιτικά με γνώση των προοπτικών των επιλογών του, όταν αυτές έχουν γενικεύσιμο χαρακτήρα. Σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί ως πολίτης: Αυτό βέβαια εξαρτάται από συγκεκριμένες παραμέτρους.

.

 

.

Ο διάλογος

.

Βασική παράμετρος για την πρόσδωση στο άτομο ποιοτικών χαρακτηριστικών πολίτη είναι ο διάλογος. Ένας διάλογος, ο οποίος χαρακτηρίζει τόσο το πολιτικό σύστημα στο εσωτερικό του, όσο και τους υπάρχοντες θεσμούς ανάπτυξης διαλόγου στο κοινωνικό σώμα. Και αυτοί μπορεί να είναι από συνδικαλιστικοί φορείς μέχρι Μη Κρατικοί Οργανισμοί.

.

Στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου λειτουργούν τρεις βασικές συνιστώσες, οι οποίες αποτελούν και τα δομικά του στοιχεία. Πρώτον επιβάλλεται να γίνεται από τους διαλεγόμενους, είτε είναι εκπρόσωποι κομμάτων είτε εκπρόσωποι φορέων της κοινωνίας πολιτών, αντιπαράθεση επιχειρημάτων και προοπτικών. Δεύτερον ο λόγος, ο οποίος αρθρώνεται, πρέπει να έχει εσωτερική συνοχή και να μην αντιφάσκουν οι επιμέρους εκφραζόμενες θέσεις και απόψεις. Τρίτον πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στις εκφραζόμενες προοπτικές διαμόρφωσης του μέλλοντος και στις ρεαλιστικές δυνατότητες μετάβασης σε αυτό.

.

Στις σύγχρονες όμως κοινωνίες της υπερκατανάλωσης και του θεάματος ο διάλογος έχει χαρακτηριστικά εικονικής πραγματικότητας, η οποία τοποθετεί το άτομο στη θέση του καταναλωτή της εικονικής εκδοχής του διαλόγου, ο οποίος αναπτύσσεται στα ηλεκτρονικά ΜΜΕ κυρίως. Οπότε δεν του απομένει τίποτε άλλο, από το να ταυτισθεί με τις απόψεις που εκφράζουν οι συμμετέχοντες, πολιτικοί ή μη, στις οθόνες των τηλεοπτικών τους συσκευών. Σε αυτή την περίπτωση τα περιθώρια ανάπτυξης νοητικών διεργασίων και κριτικής λειτουργίας είναι μηδαμινά. Το άτομο γίνεται παθητικός δέκτης μηνυμάτων και χειραγωγείται με συστηματικό τρόπο. Οπότε είναι έτοιμο να συμμετάσχει στην αναπαραγωγή του συστήματος και μίας πραγματικότητας, την οποία δεν είναι σε θέση να συλλάβει νοητικά. Οι αντιδράσεις του βασίζονται κυρίως στη συναισθηματική φόρτιση, που προκαλεί η εναλλαγή δεδομένων στην προσωπική ζωή.

.

Η όποια αναζήτηση εξαντλείται στην επιλογή ανάμεσα σε δυνατότητες, οι οποίες του κοινοποιούνται στο πλαίσιο του εικονικού διαλόγου των ΜΜΕ και κινούνται σε ένα γενικευμένο επίπεδο, το οποίο πολύ λίγη σχέση έχει με την τοπική κοινωνία αναφοράς του ατόμου.

.

Επίσης δεν λαμβάνεται υπόψη το γνωστικό επίπεδο και το πεδίο δραστηριοποίησης του συγκεκριμένου ατόμου, ώστε η διαδικασία προσέγγισης των εκπεμπομένων μηνυμάτων να διευκολύνεται και να οδηγεί στην κατανόηση τους.

.

Εξάλλου ο τηλεοπτικός χρόνος είναι πολυ πυκνός και η παρουσίαση της πραγματικότητας είναι αποσπασματική, διότι περιορίζεται μόνο στο κομμάτι εκείνο, που μπορεί να αποτυπωθεί ψηφιακά, στην οθόνη του καταναλωτή του θεάματος. Και η λογική αυτής της αποτύπωσης κυραρχείται από την εικόνα και όχι από το λόγο. Αυτά τα δεδομένα ευλόγως θέτουν το ερώτημα, εάν οι επιλογές του ατόμου, το οποίο θεάται κυρίως τον απεικονιζόμενο διάλογο, γίνονται με βάση την αίσθηση ή με βάση τη νόηση ή και με τα δύο. Στην πράξη στον εικονικό πολιτικό διάλογο μηχανισμοί εξιδανίκευσης και λογικές γενίκευσης παραμορφώνουν την πραγματικότητα και παρουσιάζουν μια πλασματική εικόνα, η οποία οδηγεί σε λανθασμένες επιλογές. Με αυτή την έννοια στο πλαίσιο της επικοινωνιακής διαχείρισης της πολιτικής λειτουργίας παρουσιάζεται μια ελλειματική και ωραιοποιημένη ή το εντελώς αντίθετο πραγματικότητα, ανάλογα με τη θέση των εικονικά διαλεγομένων στο σύστημα εξουσίας.

.

 

.

Η πραγματικότητα

.

Ποιά είναι όμως η πραγματικότητα, η οποία λειτουργεί ως πλαίσιο αναφοράς του ατόμου-μέλους μιας κοινωνίας; Είναι αυτή που μπορεί να βιώσει σε τοπικό επίπεδο ή η πλανητική, η οποία ξεπερνά τα όρια της τοπικής κοινωνίας και περικλείει την παγκόσμια κοινωνία; Ήδη τόσο σε πολιτικό και οικονομικό όσο και σε πολιτισμικό επίπεδο τα εθνικά όρια σε μεγάλο βαθμό δεν ισχύουν πλέον. Οι διαπλοκές και στα τρία επίπεδα έχουν πλανητικές διαστάσεις, οπότε και οι επιπτώσεις της δυναμικής, η οποία αναπτύσσεται, έχουν ανάλογη εμβέλεια. Αρκεί να αναφερθεί η έκθεση του μεγάλου ανθρωπιστικού Μη Κρατικού Οργανισμού OXFAM, η οποία κοινοποιήθηκε το 2011. Σύμφωνα με αυτή την έκθεση τα επόμενα 20 χρόνια θα υπερδιπλασιασθούν οι τιμές των βασικών ειδών διατροφής, εκτός εάν οι κυβερνήσεις αναλάβουν δράση με σκοπό τη μεταρύθμιση του παγκόμιου επισιτιστικού προγράμματος. Μέχρι το 2030 το μέσο κόστος των σιτηρών θα αυθηθεί κατά 120-180 %. Αυτή η αύξηση κατά 50 % θα προκληθεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Άλλοι λόγοι είναι η έλλειψη νερού, η σπανιότητα γης καθώς και η ενέργεια.

.

Η Γουατεμάλα, η Ινδία, το Αζερμπαϊτζάν και η Ανατολική Αφρική βρίσκονται ήδη στη ζώνη υψηλού κινδύνου και αγωνίζονται να θρέψουν τους κατοίκους τους. Οι κυβερνήσεις, επισημαίνεται, πρέπει να λάβουν μέτρα, όπως η αύξηση της διαφάνειας στις αγορές πρώτων υλών, η ρύθμιση των αγορών, η αύξηση των αποθεμάτων τροφίμων και οι επενδύσεις σε μικροκαλλιεργητές και κυρίως γυναίκες.

.

Ένα άλλο πρόβλημα πλανητικής εμβέλειας είναι η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα. Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (30.05.2011) το 2010 σε παγκόσμιο επίπεδο η εκμπομή διοξειδίου του άνθρακα (CO2) αυξήθηκε κατά 1,6 γιγατόννους. Συνολικά το 2010 η εκπομπή CO2 ανήλθε στους 30,6 γιγατόννους. Το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί για το κλίμα. Εάν δεν θέλουμε να ανέβει η θερμοκρασία πάνω από 3 βαθμούς Κελσίου, τότε μέχρι το 2020 η ετήσια εκμπομπή CO2 δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 32 γιγατόννους. Εάν αυτό δεν επιτευχθεί, οι επιπτώσεις θα είναι ολέθριες.

.

Σε ό,τι αφορά δε τον οικονομικό τομέα και την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, ο Robert Greenhill, οικονομικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός (World Economic Forum) επισημαίνει με απαισιοδοξία, «οι κυβερνήσεις αντιμετώπισαν μεν τα συμπτώματα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, αλλά δεν έκαναν το ίδιο σε σχέση με τους συστημικούς κινδύνους και τα προβλήματα σε σχέση με την κατεύθυνση των οικονομικών σε παγκόσμιο επίπεδο».

.

Και τα τρία αυτά προβλήματα παγκόσμιας εμβέλειας έχουν περεταίρω επιπτώσεις σε πλανητικό επίπεδο με την μετακίνηση πληθυσμών από το φτωχό Νότο προς τον ανεπτυγμπένο Βορρά.

.

Με αυτές τις γενικευμένης εμβέλειας επισημάνσεις γίνεται εμφανές, ότι η πραγματικότητα, η οποία λειτουργεί ως πλαίσιο αναφοράς του ατόμου-μέλους μιας κοινωνίας, δεν έχει τοπικά όρια αλλά επεκτείνεται σε πλανητικό επίπεδο. Και αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτως των δυνατοτήτων του, γνωστικών και νοητικής επεξεργασίας, να αντιλαμβάνεται το πλαίσιο των παραμέτρων, οι οποίες αποτελούν προϋποθέσεις για επιλογές με πολιτικές προεκτάσεις και δεσμευτικό χαρακτήρα σε ό,τι αφορά το σχεδιασμό του μέλλοντος. Η σύγχρονη πραγματικότητα απαιτεί, το άτομο να πληροί πολλές σύνθετες προϋποθέσεις, ώστε πράγματι να υπερβαίνει τα όρια του καταναλωτή της πολιτικής και να λειτουργεί ως πολίτης.

.

Ο σύγχρονος πολίτης

.

Δεν αρκεί πλέον η γνώση και η αναλυτική προσέγγιση της πραγματικότητας της τοπικής κοινωνίας, όπως ίσχυε στο παρελθόν, για την διαμόρωση γνώμης και την ανάπτυξη ουσιαστικού διαλόγου είτε σε συλλογικά υποκείμενα είτε στο επικοινωνιακό πεδίο, ώστε το άτομο να είναι σε θέση να κάνει επιλογές, οι οποίες μάλιστα δεσμεύουν το σύνολο, εάν είναι πλειοψηφικές.

.

Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσει ο σύγρονος πολίτης δεν εξαντλούνται στο τι είναι καλό, τι είναι πολιτική ή τι είναι καλό σε συνάρτηση με την πολιτική. Μετά από σκέψη θα μπορούσε να προκύψει, ότι δεν υπάρχει καλή πολιτική ή ότι το καλό είναι απολίτικο ή ότι μια καλή πολιτική δεν θα ήταν επιθυμητή.

.

Σημαντικό είναι το άτομο ή ο σύγχρονος πολίτης να έχει σφαιρική και σε βάθος γνώση της πραγματικότητας και των προοπτικών εξέλιξης της στο πλαίσιο των περιφερειακών η παγκόσμιων συστημάτων, στα οποία αναπτύσσει δραστηριότητα και συναλλάσσεται και από την πορεία των οποίων εξαρτάται η πραγματικότητα στο επίπεδο της τοπικής κοινωνίας.

.

Με βάση αυτά τα δεδομένα τα συστήματα εξουσίας τόσο σε τοπικό, όσο και σε περιφερειακό και πλανητικό επίπεδο δεν μπορούν πλέον να βασίζονται σε καταναλωτές της πολιτικής αλλά σε πολίτες. Μόνο σε αυτό το πλαίσιο η έννοια της ευθύνης και οι προϋποθέσεις διαμόρφωσης πεδίου πραγμάτωσης της σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο μπορεί να ευδοκιμήσει και να πορευθεί το κοινωνικό σύστημα προς το μέλλον δυναμικά χωρίς εσωτερικές ανατροπές ή αναταράξεις. Ταυτοχρόνως δε με πολίτες, οι οποίοι είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν τα δύσκολα πλανητικής εμβέλειας προβλήματα, τα οποία ανεξαρτήτως του βαθμού ευθύνης από κοινού η παγκόσμια κοινωνία προκάλεσε. Και είναι πολλά και δύσκολα στην επίλυση τους, διότι απαιτούν ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, οι οποίες θα θέσουν σε αμφισβήτηση καταναλωτικά πρότυπα και αξιακό σύστημα, ενώ θα προκαλέσουν και συστημικά ρήγματα. Ειδικά τα τελευταία θα απαιτήσουν μια άλλης μορφής ανάπτυξη, η οποία θα είναι συμβατή με τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος. Σε αυτές τις συνθήκες για να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα η κοινωνική εξέλιξη, πρέπει οι αποφάσεις όχι μόνο στον οικονομικό αλλά και στον τεχνολογικό τομέα να λαμβάνουν υπόψη εκτός από οικολογικές και κοινωνικές παραμέτρους.

.

Η ανθρώπινη δραστηριότητα και σκέψη στο πλαίσιο της τεχνολογίας δεν πρέπει να διέπονται από τη λογική της κυριαρχίας πάνω στη φύση, αλλά από τη βούληση της λειτουργικής ένταξης στις ισορροπίες και τα όρια της φύσης. Επίσης η ταχύτητα αναθεώρησης των επιστημονικών γνώσεων και ανακαλύψεων στο χώρο των φυσικών επιστημών καθώς και αξιοποίησης της βασικής έρευνας στον τομέα των εφαρμοσμένων επιστημών, επιταχύνει την δυναμική της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής εξέλιξης, ενώ διαμορφώνει ταυτοχρόνως συνθήκες αστάθειας στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού.

.

 

.

Εάν συμπληρωματικά η πολιτική εκφράσει σε επίπεδο λήψης αποφάσεων τόσο σε σχέση με την οικονομία όσο και σε σχέση με την τεχνολογία την αμετακίνητη βούληση να κινηθεί με οικολογική και κοινωνική ευαισθησία και ευθύνη, τότε διασφαλίζεται η σταθερότητα στην κοινωνική εξέλιξη σε βάθος χρόνου, διότι η δυναμική των εξελίξεων και αλλαγών δεν θα δημιουργεί ανισορροπίες, αλλά θα οριοθετείται από αξίες, οι οποίες προωθούν την βιωσιμότητα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ιδιαιτέρως στους τομείς της παραγωγικής διαδικασίας και των εργασιακών σχέσεων.

.

Σε αυτό το πλαίσιο για να είναι ο πολίτης πράγματι ικανός να υπερβαίνει την ατομική οπτική, η οποία βασίζεται στη διαθέσιμη επιμέρους γνώση της ορατής πραγματικότητας αναφοράς του ατόμου και να αντιλαμβάνεται τις παραμέτρους του ευρύτερου περιφερειακού ή πλανητικού συστήματος αναφοράς της τοπικής κοινωνίας, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Οι πιο βασικές είναι ένα λειτουργικό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας της γνώσης εκπαιδευτικό σύστημα, ανάλογες δομές στα επιμέρους κοινωνικά συστήματα, τα οποία συνθέτουν την πραγματικότητα αναφοράς του πολίτη και τέλος ανάπτυξη πολιτικού διαλόγου στους συμμετοχικούς θεσμούς των επιμέρους κοινωνικών συστημάτων και όχι στον με θεατρικό τρόπο οργανωμένο διάλογο των ΜΜΕ.

.

Μόνο κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις ο πολίτης και όχι ο καταναλωτής της πολιτικής θα είναι σε θέση να βρίσκει νόημα στην δραστηριοποίηση του στο πλαίσιο των διαφόρων ρόλων, οι οποίοι συνθέτουν την κοινωνικοπολιτική του ενεργοποίηση. Ταυτοχρόνως δεν θα είναι αντικειμένο διαφημιστικής προσέγγισης από το πολιτικό σύστημα, αλλά φορέας ελπίδας για θετική αντιμετώπιση των προκλήσεων του μέλλοντος, οι οποίες θα είναι πολλές.

.

Οι καταναλωτές της πολιτικής σε αυτή την πορεία βαθιών συστημικών ανατροπών θα αποτελούν τροχοπέδη και θα θέτουν σε κίνδυνο την δυναμική της μελλοντικής βιώσιμης ανάπτυξης, διότι θα αδυνατούν να κατανοήσουν την αναγκαιότητα μετάβασης στο επόμενο στάδιο της ιστορικής διαδρομής της παγκόσμιας πλέον κοινωνίας. Η κοινωνία πολιτών οφείλει και μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την διαμόρφωση των προϋποθέσεων για την λειτουργία των ατόμων ως πολιτών και όχι ως καταναλωτών πολιτικής.

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top