ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΥΠΟ

Τα Πάθη , ο Χρόνος , η Μουσική… (και οι πολιτικοί)

Η Μεγάλη Εβδομάδα, η εβδομάδα των Πάθών ,  επιβάλλει   ένα ιδιαίτερο  νόημα  ειδικότερα  για τον Πολιτικό Άνθρωπο, τον Πολιτικό (πέρα από τη  βαθειά, εσωτερική  σημασία της για τον κοινό άνθρωπο). Και τούτο  για ένα θεμελιώδη  λόγο: γιατί παρέχει και επιτρέπει ως δραματικό δρώμενο  την  απομάκρυνση  από την τρέχουσα βιωματική  πραγματικότητα και την ευκαιρία στοχασμού πάνω στην “ανθρώπινη κατάσταση”, στα πάθη, στα θεμελιώδη της ανθρώπινης φύσης και της  ανθρώπινης μοίρας, της ανθρώπινης τραγικότητας. Στοχασμου πάνω στη Ζωή και το Θάνατο με λίγα λόγια . Και όπως γράφει  ο μεγάλος αστροφυσικός, φιλόσοφος  και συγγραφέας του « Χρονικού του Χρόνου»  St. Hawking   που πέθανε πρόσφατα , χωρίς κάποιο περιοδικό   στοχασμό ( reflection)  πάνω στα θεμελιώδη της ύπαρξης  (fundamentals) ο κάθε άνθρωπος αλλά ιδιαίτερα ο  πολιτικός άνθρωπος τείνει να χάνει το βαθύτερο, ουσιαστικό νόημα και σκοπό της πολιτικής δράσης. Καθώς χωρίς το στοχασμό αυτό  παύει να συνειδητοποιεί την τραγικότητα και όρια αλλά και δυνατότητες  της ανθρώπινης φύσης. Η Μεγάλη Εβδομάδα και τα Πάθη του παρέχουν το περιβάλλον για  να την ξανα-στοχασθεί. Και να την επανατοποθετήσει στη λογική και finalite της πολιτικής του δράσης ως σκοπό ελευθερίας , αγάπης και δικαιοσύνης.

Ο άνθρωπος είναι τραγικός γιατί πρωτίστως έχει  (και βιώνει)   τη συνείδηση του χρόνου. Ο χρόνος είναι ο μεγάλος,  ανυπέρβλητος, ακαταμάχητος, ανελέητος  αντίπαλός του. Το βιώνει αυτό  συνειδητά ή ασυνείδητα. Το γνωρίζει. Το τέλος είναι εδώ. And the rest is silence- τα υπόλοιπα ειναι σιωπή. “Γράφω γιατί δεν έχω χρόνο, γιατί με κυνηγά ο χρόνος” λέει ο μοναδικός Ν. Θέμελης.    Η Μεγάλη Εβδομάδα, τα Πάθη, συμπυκνώνουν όλο το χρόνο  του ανθρώπινου δράματος . του πάθους  και  της ύπαρξης  . Στη Μ. Εβδομάδα “Time present and time past/ Are both perhaps in time future”( « Χρόνος παρών και χρόνος παρελθών/ Συνυπάρχουν ίσως  στο μελλοντικό χρόνο») .

Ο άνθρωπος έχει όμως  βαθειά  ανάγκη  να δομήσει και εννοιολογήσει το χρόνο. Απ’ όλες τις τέχνες “η μουσική είναι αυτή που “δομεί, εννοιλογεί   το χρόνο” (music structures time). Η Μεγάλη Εβδομάδα  και τα Πάθη είναι και μια κατανυκτική μουσική εμπειρία. Είτε πρόκειται για τη θαυμάσια βυζαντινή ορθόδοξη μουσική, είτε για τα μεγάλα έργα της Δυτικής Μουσικής, από τα “Κατά Ματθαίον Πάθη” του J.S. Bach, το μεγαλειώδες Requiem  του G. Verdi, τα λυρικά και γλυκύτατα των W. A.  Mozart  και G. Faure, ή τέλος το ανυπερέβλητο  Stabat Matter  του G. Pergolesi . Είναι έργα που υπερβαίνουν το χρόνο και το νοηματικό όριο της πράξης. Ο μεγάλος Μ. Ροστροπόβιτς είχε πει κάποτε ότι είχε παίξει στο τσέλο την περίφημη άρια “Erbarme dich mein Gott” από τα “Κατά Ματθαίον Πάθη ” το μεσημέρι στην κηδεία ενός φίλου του και το απόγευμα της ίδιας μέρας  στο γάμο ενός άλλου φίλου του. Η μουσική εξιλεώνει. Λυτρώνει.  Πλάθει ελπίδες, ανακαλεί  μνήμες.  Δημιουργεί ευφροσύνη,  γεννά χαρα, έρωτα, νοσταλγία  αλλά και άφατη  θλίψη. Και ενίοτε επιθετικότητα.  Όπως λένε οι σύχρονες νευροεπιστήμες η μουσική είναι η τέχνη που μπορεί να ενεργοποιεί όλα τα τμήματα του εγκεφάλου( D. Levitin, This  Is Your Brain on Music, Λονδίνο, 2006)

Βέβαια αυτή η δύναμη της μουσικής προβλημάτιζε ή και ενοχλούσε βαθύτατα φιλοσόφους όπως λ.χ. τον Πλάτωνα ο οποίος ήθελε να απαγορεύσει κάθε λυπητερή μουσική από την Πολιτεία του. Ο Αγ. Αυγουστίνος θεωρούσε “σοβαρή αμαρτία” όταν οι μουσικοί ύμνοι καθίστανται περισσότερο συγκινησιακοί στην έκφρασή τους, στην εκτέλεση τους  παρά στην ουσία του περιεχομένου τους. Ήταν ο Α.  Σοπενάουερ,  κατ’εξοχήν  «φιλόσοφος της μουσικής”,  αυτός που ανύψωσε τη μουσική στην πρωταρχική θέση στην κλίμακα των τεχνών. “Όλες οι άλλες τέχνες αναφέρονται μόνο στη σκιά,  η μουσική αναφέρεται στην ουσία”, έγραψε.

Από την άλλη μεριά,  για αρκετούς ψυχοαναλυτές  σήμερα, η μουσική και ιδιαίτερα η θρησκευτική μουσική είναι η απόλυτη αλλα «δομημένη  απόδραση» (escape) από το πραγματικό και τον χρόνο. Η fuga άλλωστε σημαίνει φυγή.

Ο A. Storr  στο βιβλίο του “Music and Mind” (Μουσική και Μυαλό, Λονδίνο, 1992) γράφει “αν και διαφωνώ με την άποψη  ότι η μουσική συνιστά απόδραση από την πραγματικότητα, δεν υπάρχει ωστόσο καμιά αμφιβολία ότι προσφέρει μια πρόσκαιρη τουλάχιστον  απόσυρση  (withdrawal) από το την αταξία  του εξωτερικού κόσμου. Αυτό είναι εξόχως αναζωογονητικό καθώς επιτρέπει τη επαναθεώρηση, τακτοποίηση ή επαναδιάταξη του νοηματικού κόσμου, όπως συμβαίνει  στην ονειροπόληση ή στον ύπνο.  Πρόκειται για μια πρόσκαιρη αποστασιοποίηση που επιτρέπει όμως  μια διαδικασία επαναδιάταξης (re-ordering) της πραγματικότητας στον εγκέφαλό μας η οποία στη συνέχεια βοηθά την προσαρμογή μας στον εξωτερικό κόσμο παρά την απόδραση απ’ αυτόν”.

Αλλά είτε ακούς το “Σήμερον Κρεμάται…” ή ένα Δυτικό Requiem ατενίζοντας ευλαβικά προς τα πάνω, είτε ένα σύγχρονο ελληνικό Requiem σε χορευτικό ρυθμό (“Η ζωή εδώ τελειώνει, σβήνει το καντήλι μου…”) χορεύοντας ζεϊμπέκικο τη πρόσκαιρη διαφυγή ως ανακούφιση  αναζητάς. Και ηθελημένα ή μη στον αναστοχασμό της πραγματικότητας καταλήγεις. Και αυτός ο αναστοχασμός είναι περισσότερο αναγκαίος για τον Πολιτικό Άνθρωπο, τους πολιτικούς. Αναστοχασμός της τραγικότητας, του χρόνου, του νοήματος,  του σκοπου . Που μπορεί με τη σειρά του να  οδηγεί  στην ελευθερία και αγάπη .Καθώς τελικα  «Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη.  Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας   της υπάρξεώς μας».( Α. Εμπειρίκος , Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Υψικάμινος).

Σχολιασμός

Σχόλια

Ιδιοκτησία
e-Μεταρρύθμιση

Εκδότης
Γιάννης Μεϊμάρογλου

Διεθυντής Σύνταξης
Μιχάλης Κυριακίδης
mkyriak@gmail.com

Επικοινωνία
info@metarithmisi.gr

H «Μεταρρύθμιση» είναι ηλεκτρονικός κόμβος ο οποίος λειτουργεί με αυτήν τη μορφή από τον Μάρτιο του 2012. Από το 2005 κυκλοφορούσε ως έντυπο και στη συνέχεια ως ηλεκτρονικό περιοδικό.

Ξεκίνησε από μια ομάδα ανθρώπων με κοινό χαρακτηριστικό την αγωνία για τη συγκρότηση ενός μεγάλου μεταρρυθμιστικού ρεύματος στην ελληνική κοινωνία. Πρόθεσή μας είναι η ενθάρρυνση των διαδικασιών για μια μεγάλη προοδευτική παράταξη και η ανάδειξη της ανάγκης να εκφρασθεί σε όλα τα επίπεδα – πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό – η οπτική μιας σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τις παθογένειές της.

Αναφέρεται στο χώρο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας, του ριζοσπαστικού κέντρου, του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού και επιδιώκει τον διάλογο ανάμεσα στις δημοκρατικές - προοδευτικές δυνάμεις της χώρας.

Copyright © www.metarithmisi.gr.

To Top